کل گرايی و کل گرايی معنايی (۶)   

 

 

 

کل گرایی

 

--------------------------------------------

 

 

4.2) معماری آراء کواین ( در مقاله دوجزم )

 

 کواین در مقاله معروف خود به نام  " دو جزم تجربه گرایی " (1)  به معرفی دو جزمی که تجربه گرایان ( به خصوص در آن زمان اعضای حلقه وین ) در نظر می گرفتند می پردازد و آنها را مردود می شمارد و به معرفی تجربه گرایی بدون جزم می پردازد.

 

 او به تمایزی که تجربه گرایان در مورد گزاره های تحلیلی و ترکیبی قائل می شوند اشاره می کند و می گوید که نمی توان چنین تمایزی را قائل شد و آن را فرضی متافیزیکی می داند و سپس به انتقاد از تحویل گرایی می پردازد که قائل به آزمون پذیر بودن فرضیه ها ( کلاً تمام گزاره ها در همه علوم ) به صورت گزاره هایی منفرد است ، در حالی که او واحد معنا را کل علم معرفی می کند .

 

در این مقاله ادعا های کواین را می توان اینگونه نمایش داد :

 

در مقابل جزم های تجربه گرایی :

 

 1) عدم امکان بدست دادن معیاری برای تمایز نهادن میان گزاره های تحلیلی و ترکیبی .

 

2) استدلال علیه تحویل گرایی توسط ارائه تز کواین / دوئم.

 

 

هدف کواین این است که با کمک از دو مقدمه بالا و رسیدن به تجربه گرایی بدون جزم به کل گرایی تایید برسد که شرح آن خواهد رفت .

 

درانتقاد اول (یعنی عدم امکان بدست دادن تمایزی میان گزاره های تحلیلی و ترکیبی ) کواین می خواهد تمایزاتی را که خوانندگان می گویند به او عرضه شود وسپس آنها را رد کند.

 

[به دلیل آنکه بحثی تقریباً مفصل در مورد گزاره های تحلیلی و ترکیبی وهمینطورطرح نظریات کانت وکواین در همین زمینه ، در این وبلاگ صورت گرفته است (2) بنابراین شما را برای مرور،  به همان نوشتارها ارجاع می دهم و در اینجا تنها نگاهی مختصربر آن  می کنیم ]

 

به طور خلاصه کواین ابتدا اینکه چگونه یک گزاره را تحلیلی می نامیم ، ما را مجبور به ارائه دلالیلی می کند :

 

ما برای ارائه دلایل خود احتمالاً چنین استدلالهایی را می آوریم :

 

 مانند ترادف : مثلاً برای اینکه بگوییم جمله « همه مجردها بی همسرند » تحلیلی ست می توان گفت که مجرد همان مترادف بی همسر بودن است .

 

 و یا تعویض پذیری حافظ الصدق : بدین صورت که هرگاه در جمله ای جای کلمه ای را با کلمه دیگری عوض کنیم صدق جمله به هم نریزد ، مثلاً به جای تهران عبارت پايتخت ايران را قرار دهيم و حال به نظر می رسد که نبايد صدق جمله به هم ريخته باشد چون انگار اين دو هم مرجع هستند و به يک چيز دلالت دارند ، ولی آيا حقيقتاً اينطور است ؟

 

 و یا قواعد معناشناسیکی که کارنپ مطرح می کند بدین صورت : همانطور که ما قوائد منطقی را معرفی می کنیم و در آن گزاره های با " صدق منطقی"  می سازیم می توانیم قوائد زبانیی را نیز تحت عنوان مثلاً قواعد-ال معرفی کرده و حال یک جمله زبانی را تحت همان قواعد زبانی ، تحلیلی بدانیم.

 

حال بعد از این راه حل ها کواین به رد آنها می پردازد ، مثلاً در مورد ترادف ، او می گوید که ترادف چیست ؟ اگر آن رجوع به فرهنگ لغت است خود فرهنگ های لغت از کجا می آیند ؟ آنها مسماً توسط عده ای پژوهشگر از میان مردم و با توجه نوع به کار رفتن آنها توسط مردم جمع آوری می شود ، پس هیچگونه قید پیشینی بودن بر آنها نمی توان نهاد. (3)

 

در انتقاد دوم کواین طریق ِ تحویل علم ، به گزاره های منفردی که قابل آزمون پذیری و ابطال ِ مستقل باشند را رد می کند ( به صورتی که پوزیتویست های منطقی مد نظر داشتند که معنای یک گزاره تحقیق پذیربودن آن گزاره است حتی به صورت علی الاصول )

 و با کمک دوئم این خاصیت را بسط می دهد تا به مجموعه باورهای ما و تاییدات ما نیز برسد و در این حال تاییدات ما به صورتی کل گرایانه تمام  شبکه باور ما را تحت تاثیر قرار می دهد ( البته در اینجا مشکلاتی پارادکسیکال با نظرات خود او شکل می گیرد زیرا او از طریقی دیگر معتقد است که می توان باور دلخواهی را تنها با تنظیماتی مناسب در سیستم باورها از گزند تغییرات محفوظ نگاه داشت).

 

در نوشتار بعد تز دوئم و همینطور ادعای کواین / دوئم و نیز نظریه پراگماتیستی ِ کواین از علم را مورد بحث قرار می دهیم.

 

-----------------------------------------------------

 

پانوشت ها :

 

(1) مقاله دو جزم تجربه گرایی ِ کواین را می توانید در همین وبلاگ ،  در پانوشت قسمت دوم از   " گزاره های تحلیلی و ترکیبی در نظر کانت و کواین (2) " در اختیار داشته باشید.

 

(2) این بحث در سه نوشتار تحت عنوان گزاره های تحلیلی و ترکیبی در نظر کانت و کواین مرور شده است .

 

(3) بحثی کامل تری در مورد ترادف و همچنین ایرادات دیگر او به راه حل های مطرح شده ، در همین وبلاگ در همان عنوانی که در پانوشت دوم ذکر شد آمده است .

 

--------------------------------

 

ادامه دارد

 

------------------------------------------------

 

 


لینک