معرفت شناسی (۱۱)

 

معرفت : باور صادق موجه + ؟

 

چالش گتیه ( Gettier Problem ) 3

 

در نوشتار پیشین ، ترجمه ای از مقاله معروف گتیه را آوردیم و شرحی مختصر نیز از آن ارائه کردیم ؛ در این نوشتار به ذکر مثال هایی مشابه خواهیم پرداخت که اغلب بر اساس همان مثال های گتیه هستند ولی روشنگرتر و تیزبینانه تر . در ادامه اگر در این نوشتار مجال آن پیش آمد به طرح واکنش ها و جهت گیری هایی که فیلسوفان مختلف در مواجهه با مثال های نقض گتیه اتخاذ کرده اند خواهیم پرداخت .

.....................................................

مثالی دیگر ( با توجه به مثال گتیه )

مثالی دیگر را در نظر بگیریم (1) ، در این مثال همانطور که خواهیم دید ، شروط سه گانه : باور ، صدق و توجیه وجود خواهند داشت و بنابراین بر اساس تعریف سنتی یا متعارف معرفت ، اصولا ً باید معرفت ( Knowledge ) اتفاق بیافتد ، ولیکن برخلاف انتظار و با وجود این سه شرط  ( که در نظر تعریف متعارف ، هریک به تنهایی از شروط لازم و بر روی هم شرط کافی وقوع معرفت است ) این اتفاق نمی افتد .

 

فرض کنید خانواده ای وجود دارد که اسمیت : پدر ، سارا : دختر آقای اسمیت و آنا : مادر خانواده است . حال فرض کنید که امروز ، وقتی آقای اسمیت در حال خارج شدن از خانه است ، سارا به پدر می گوید : « یک تلفن همراه خریده است » ، اسمیت به دختر خود اطمینان و اعتماد کامل دارد در اینکه سارا هرگز به او دروغ نمی گوید  . در خارج از خانه ، یکی از همسایه های آقای اسمیت ، او را می بیند و به او می گوید : " شنیده است که یکی از اعضای خانواده او یک تلفن همراه خریده است "  و البته آقای اسمیت با اطمینان کامل این قضیه را تایید می کند و می گوید که می داند : « یکی از اعضای خانواده اش یک تلفن همراه خریده است » .

به نظر همه چیز درست است ، تنها در این جا آقای اسمیت از دو قضیه بی خبر است :

1)     برخلاف همیشه و اینبار ، سارا به او دروغ گفته است .

2)     آنا ، همسر آقای اسمیت ، امروز یک تلفن همراه را ( بدون اطلاع آقای اسمیت ) خریده است .

حال آیا می توان گفت که آقای اسمیت گزاره مذکور را واقعا ً می دانسته است ؟ ، خیر، و این جواب را می توان با بررسی شروط سه گانه درباب این گزاره بررسی و تایید کرد . اگر هرسه شرط در مورد این گزاره برقرار باشند ، بنابراین ، اساسا ً اسمیت باید گزاره فوق را بداند ولیکن ما می دانیم که آقای اسمیت در واقع نمی داند که یکی از اعضای خانواده اش تلفن همراه خریده است ، ( تنها چیزی که آقای اسمیت فکر می کند که می داند این است که سارا یک تلفن همراه خریده است که البته اینطور نیست ).Gettier

 

شرط اول باور است و ما می دانیم که آقای اسمیت به گزاره مذکور باور دارد ( چرا که آن را اظهار و تایید می کند ) . شرط بعدی صدق است و می دانیم که گزاره یاد شده صادق است چراکه موافق و مطابق با واقعیت است ( یعنی این صادق است که یکی از اعضای خانواده اسمیت ( یعنی آنا ) تلفن همراه خریده است ) . شرط سوم توجیه است ، آقای اسمیت در پذیرفتن گزاره مذکور موجه نیز بوده است چراکه به سارا اطمینان و اعتماد داشته است .

 

پس بر اساس این سه شرط باید گفت که اسمیت گزاره فوق را می داند ! ولی می دانیم که اینطور نیست. البته ما می توانیم این مثال را کمی اصلاح کنیم یا تغییراتی در سناریوی آن بدهیم . مثلا ً به جای دروغ گفتن سارا به اسمیت ، اتفاق دیگری را جایگزین کنیم ، مثلا ً این که ساعتی بعد از اظهار این گزاره توسط سارا ( اینکه تلفن همراه خریده است ) او تلفن را به دوست خود می فروشد و سپس ادامه داستان . باز اسمیت در لحظه ای که همسایه به او ، گزاره ذکرشده را می گوید ، او در تایید آن موجه نیست هرچند که آنا ( یکی از اعضای خانواده او ) بالاخره تلفن همراه را خریده است ؛ و یا تغییرات دیگری از این دست که این مثال را از گزند اعتراضاتی که مثلا ً ممکن است به روند داستان وارد می شود ، مصون نگاه دارد .

 

........................................................

واکنش ها به مثال نقض گتیه

 

در بداهت امر می توان سه نوع واکنش اولیه را درنظر گرفت یعنی :

 

1)     آیا مثال نقض گتیه واقعا ً معتبر است ؟ ، یعنی آیا این مثال ، بواقع تعریف مذکور را نقض می کند ؟

2)     در صورتی که پاسخ به سوال فوق مثبت در نظر گرفته شود ، دو واکنش کاملا ً متفاوت می تواند وجود داشته باشد : یعنی یا باید به ترمیم و بازسازی تعریف متعارف معرفت کوشید ( از قبیل اضافه کردن شرط دیگری به این تعریف یا تغییراین شروط و یا جایگزین کردن شرط دیگری با این شروط و ... ) .

3)     و واکنش دیگر : رد تعریف مذکور و سعی در ارائه کردن تعریف متفاوت دیگر .

 

/ 9 نظر / 69 بازدید
مرجان. خ.ن

ok ميل بنويس، شنبه جواب ميدم.سرم خلوت شده ديگه سر کار نميرم صبحا. دلت شاد.

محمد (بار هستی)

علی جان سلام. هميشه از خواندن مطالبت لذت برده و ميبرم هر چند طولانی باشه. در وبگردی ها به وبی برخورد کردم که احساس ميکنم وب خوبی برای شما باشه به همين دلیل گفتم بيام و معرفی کنم فکر کنم خوشت بياد اگر هم نيومد زياد به روی خودت نيار...قربان خودت و محبت هات. دوستدار همیشگیت و باز هم آرزوی سلامتی دیگر البته پایدار http://veys.blogfa.com/

نقطهء صفر

سلام. آيا در نهايت راه حلی برای اين مشکل وجود دارد؟ به نظر می رسد بايد به معرفتی خطا پذير ولی با درجهء اعتبار متغير بسنده کرد. همان چيزی که در معرفت علمی ساليان سال است که دانشمندان به آن بسنده کرده اند.هر تلاشی برای در نظر گرفتن تمام احتمالات ممکن برای توجيه و عدم نقض آن هر لحظه می تواند توسط شاهدی غير مترقبه نقض شود.چگونه می توان با امکاناتی محدود(که یکی از آنها زمان است) از در نظر گرفتن تمام امکانات و شواهد نامحدود سخن گفت؟بجز معرفت رياضی-منطقی (که البته الزاماْربطی به جهان واقعی ندارد)هيچ معرفت خطاناپذيری نمی توان داشت.حتی خود تعريف يعنی جستجو برای يافتن معيارهای تعريف هم خودبخود شامل اين خطاپذيری و محدوديت امکانات هستند.بايد به مفهومی آماری از معرفت بسنده کرد.بارها با هم صحبت کرده ايم .من راه حل تمام اينها وارد کردن مفاهيم آماری به فلسفه و بنا کردن يک فلسفهء آماری می دانم.

عليرضا جعفری

درود. خيلی خوب استدلال کرده ايد. بهتر بود اين نوشتار را در چند پست می اورديد.

سوفيا

سلام و ادب . با معرفی کتابهای پروفسور هاوکینگ به روزم . موفق باشید و پایدار

علی

سلام ديگه سر نمی زنی به ما؟؟ وبلاگ آپ شد، خوندی، دوست داشتی بگو چطور بود

سوفيا

سلام . عیدتون مبارک . دعا یادتون نره . اگه وقت داشتید یه سر به این آدرس بزنید و با کلیپی که گذاشتند صفا کنید: . http://yasobhan.persianblog.ir . خوش باشید .

علی

ولی اگه توجه ما نقض پذیر نباشه اونوقت دیگه شرط "صدق" بی معنیه.یعنی لازم نیست شرط صدق رو داشته باشیم.درسته؟